Svartsokka

vinna, land, peningar

“Það er með aðstoð hugtaksins markaðsvörur sem skipulag markaðarins er tengt við hina margvíslegu þætti iðnvædds lífs. Markaðsvörur eru skilgreindar hér sem hlutir framleiddir til sölu.

[...]vinna, land og peningar eru augljóslega ekki markaðsvörur; þær fela í sér að hvað sem er keypt eða selt hlýtur að hafa verið framleitt fyrir sölu en það er á ekki við þegar kemur að þeim. Með öðrum orðum; samkvæmt skilgreiningunni á markaðsvöru eru þessi hugtök ekki markaðsvörur. Vinna er aðeins annað orð yfir mannlegar athafnir sem fylgja lífinu sjálfu,sem aftur á móti er ekki framleitt til sölu heldur af allt annarri ástæðu. Eins geta þessar athafnir ekki verið aftengdar frá afgangnum af lífinu, þær geymdar eða safnað saman. Land er einungis annað orð fyrir náttúru, sem ekki er framleidd af manninum. Peningar, að lokum, eru einungis tákn fyrir kaupmátt, og eru ekki framleiddir, heldur koma þeir til í gegn um bankastarfsemi og ríkisfjármál. Að lýsa vinnu, landi og peningum sem markaðsvörum er að öllu leyti ímyndun.

[...]

Þegar kemur að vinnu, landi og peningum er ekki hægt að halda þessari ályktun fram. Að leyfa markaðsöflunum að stjórna örlögum manna og náttúrulegs umhverfis þeirra [...] myndi leiða til niðurrifs samfélagsins. Hin meinta markaðsvara, „vinnuafl“ er ekki eitthvað sem hægt er að hægt er að henda til og frá, nota af handahófi eða skilja eftir ónotað, án þess að hafa áhrif á einstaklinginn sem reynist vera handhafi þessarar furðulegu markaðsvöru. Með því að notfæra sér vinnuafl einstaklings myndi samfélagið um leið notfæra sér hina líkamlegu, sálfræðilegu og siðferðilegu mannveru sem er föst við verðmerki vinnuaflsins. Rændar hinu verndandi umhverfi menningarinnar myndu mannverurnar glatast vegna afleiðinga félagslegs varnarleysis og deyja sem fórnarlömb aðkallandi samfélagslegrar sundrungar, í gegn um lesti, spillingu, glæpi og hungur. Náttúra væri smættuð niður í náttúruöflin, umhverfi mannanna og útsýni spillt, ár mengaðar, [...] möguleikinn á að framleiða mat og hráefni eyðilagður. Að lokum myndi markaðsstýring kaupmáttar leiða til þess að með vissu millibili myndu fyrirtæki verða gjaldþrota, því skortur á peningum væri jafn eyðileggjandi fyrir viðskiptalífið eins og flóð og þurrkar eru í frumstæðum samfélögum.”

Karl Polanyi: The Self Regulating Market and the Fictitious Commodities: Labor, Land and Money. [1957]. Þýðing: Svartsokka