Á morgun, föstudaginn 5. febrúar, mun lokið réttarhöldum yfir flugbrautarhlaupurunum tveim sem stöðvuðu farþegavél á leið frá Keflavík til Ítalíu með flóttamanninn Paul Ramses um borð. Mikil umfjöllun átti sér stað fyrir tveim árum þegar Björn Bjarnason, þáverandi dómsmálaráðherra, og síðar Útlendingaeftirlitið neituðu að taka mál hans til meðferðar. Hann hafði flúið frá Kenía til Íslands þar sem hann átti ættingja hér, frænda og móðursystur.
Paul kom til Íslands í byrjun árs 2008 stuttu eftir að kosningum lauk í Kenýa og ljóst var að yfirlýstir stuðningsmenn grasrótarflokksins ODM (Orange Democratic Movement) sem hann hafði unnið fyrir, væru í lífshættu. Þetta var þó ekki í fyrsta skipti sem hann steig niður fæti á Íslandi því árið 2005 vann hann hérlendis fyrir ABC Barnahjálp og fór í kjölfarið aftur til Kenía og starfaði þar fyrir samtökin. Í Kenía tók hann þátt í að stofna skóla með Íslendingum og var verkefnið stutt af Utanríkisráðuneytinu.
Þrátt fyrir að eiga barn sem fæddist á Íslandi og fjölskyldu sem hefur búið á landinu í 15 ár var honum synjað um stöðu flóttamanns. Það er kannski óþarft að nefna að Útlendingaeftirlitið braut með þessum hætti barnalög og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem kveður á um að barnið eigi rétt á samvistum við báða foreldra. Íslensk stjórnvöld vissu vel að stjórnvöld á Ítalíu [1]yrðu að taka við honum því Ítalía var fyrsta landið sem Paul nam innan Schengen svæðisins og þessvegna tóku íslensk stjórnvöld mál hans ekki fyrir. Hinsvegar hafa íslensk stjórnvöld fullt frelsi til þess að gera það ekki.
Hvað liggur að baki slíkri ákvörðunartöku?
Svartsokka ætlar sér ekki að fjalla nánar um mál Paul Ramses að svo stöddu. Mikið af greinum hafa verið skrifaðar um málið og auðvelt að verða sér út um þær. Hins vegar vill hún fjalla nánar um málið gegn þeim sem reyndu að koma í veg fyrir að Ramses yrði sendur úr landi.
Á morgun mun héraðsdómur fjalla um mál þeirra sem hlupu inn á flugbrautina og reyna að aðskilja ásetninginn frá aðgerðinni. Mennirnir tveir eru ákærðir fyrir húsbrot fyrir það að notfæra sér nærstaddar tunnur til að stökkva yfir girðingu. Einnig eru þeir ákærðir fyrir að raska flugvallaröryggi. Á sama tíma eru engar ákærur gerðar á hendur þeim sem brjóta á mannréttindum fólks og barnalög með því að senda það úr landi, hugsanlega í opinn dauðann.
Þingmenn, aðstandendur, grasrótarhópar og fjölmiðlar fordæmdu synjunina á hælisumsókninni en létu þar við sitja. Hversu margir eru hins vegar tilbúnir til að sýna viljann í verki þegar réttlætiskenndin er annars vegar?
Í þessu máli eru mennirnir kærðir fyrir húsbrot, sem fólst í því að stökkva yfir girðingu. En skiptir ekki máli hver ásetningur húsbrotsins er? Eftir því sem næst verður komist álitu þeir Ramses vera í lífshættu með því að vera sendur úr landi. Mál þetta höfðar því til réttlætiskenndar okkar allra. Hægt er að taka hliðstætt dæmi um einstakling sem sæi einhvern vera í bráðri lífshættu nærri sér. Viðkomandi myndi hins vegar þurfa að brjótast inn til þess að bjarga lífi mannsins. Væri réttmætt að ákæra hann fyrir það ef verknaðurinn myndi að lokum leiða af sér eitthvað jákvætt, þ.e að bjarga lífi einhvers? Er rangt að stökkva yfir girðingu í þeim tilgangi að sameina fjölskyldur og reyna að veita þeim betra líf?
Lögin eru alltaf opin til túlkunar. Hvað telst vera húsbrot og hvað ekki? Er girðing líka hús? Hvenær er flugvallaröryggi ógnað og hvenær ekki? Er því ógnað þegar tveir vopnlausir menn stöðva flugvél með því að leggja engan nema sjálfan sig í hættu? Ekkert bendir til þess að öryggi neins farþega hafi verið í hættu, nema þá öryggi Ramsesar sjálfs, sem var ógnað af ákvörðunum útlendingaeftirlitsins. Ásetningurinn var að reyna að koma í veg fyrir að mannréttindabrot ætti sér stað og einnig brot á barnalögum SÞ.
Að lokum er vert að benda á grein eftir Hauk Má Helgason, þar sem hann segir Vesturlönd koma fram við flóttamenn eins og rusl, en hana má sjá hér.
[1] Stjórnvöld á Ítalíu hafa lengi setið undir mikilli gagnrýni fyrir ómannúðlega framkomu við flóttafólk sem ekki fá málsmeðferð og eru oft send strax aftur til heimalandsins eftir að tekin er af þeim skýrsla. Starfsfólk SÞ gagnrýnir stjórnvöldin sérstaklega fyrir að hleypa ekki starfsfólki sínu inn í flóttamannabúðir til að kanna aðstæður.
