Svartsokka

Nú er rúmlega ár liðið frá upphafi „kreppunnar“ og allir virðast búnir að gleyma þeirri gagnrýni sem þá fór fram á nýfrjálshyggjuna og allt henni fylgjandi. Flestir virðast enn fastir í þeirri trú að Ísland sé einhvers konar einstakt tilfelli og er almennt talað á þann hátt að halda mætti að Ísland sé fyrsta og eina landið til að lenda í efnahagserfiðleikum.

Líkt og heyra mátti í frétt ljósvakamiðlanna fyrir nokkru þar sem sagt var í sorgartón að lánshæfismat landsins væri hið lægsta “þróaðra ríkja” hefur hroki landsmanna lítið minnkað. Vegna þess að heiminum hefur verið skipt í tvo hluta; þróuð lönd og vanþróuð, hefur þeirri hugmynd verið troðið inn í hugskot okkar að Íslendingar séu á einhvern þróunarfræðilegan hátt æðri suðrænum þjóðum. Um leið er okkur talin trú um það að við getum ekki lært neitt af þeim, né brotið odd af oflæti okkar og sameinast þeim í baráttu gegn nýfrjálshyggju og yfirráðastefnu stórfyrirtækja.

Alls staðar þar sem skuldir þjóða hafa vaxið þeim yfir höfuð er sagan sú sama: Almenningur neyðist til að borga skuldir einræðisherra, auðmanna og stríðsherra. Nánast öll lönd á suðurhveli jarðar hafa lent í sambærilegum vandræðum og Ísland, venjulega í kjölfar þess að efnahagskerfi nýfrjálshyggjunnar var troðið upp á þau. Víðast hvar átti það sér stað með skilyrtum lánum frá Alþjóðagjaldeyris- sjóðnum og ráðleggingum „sérfræðinga“ en sums staðar var það gert á blóðugri hátt.

Hinn ríkari hluti heims hefur hingað til nýtt sér þann valdamismun sem er ávallt til staðar milli þeirra sem eiga peninga og þeirra sem eiga þá ekki til þess að móta efnahagskerfi fátækari landi í sinn eigin hag. Ísland tilheyrir (eða tilheyrði) þeim hluta heimsins sem hagnaðist á ójöfnum viðskiptaháttum milli ríkra og fátækra landa. Þegar ójafnar leikreglur milli ríkra og fátækra koma svo í bakið á okkur vælum við endalaust yfir því að það sé „ekki verið að gera neitt fyrir okkur“ í stað þess að gera eitthvað í því að breyta kerfinu.

Auðvitað er ömurlegt að almenningur þurfi að borga skuldir útrásarfíflanna, auðvitað er niðurskurður ömurlegur en svona virkar heimurinn gott fólk. Svona virkar kapítalismi, svona virkar nýfrjálshyggja, svona virkar AGS, svona virka stórfyrirtæki, bankar, ríkisstjórnir, lögin. Svona virkar EES og líka ESB. Ef við ætlum okkur að gera eitthvað í þessu er ekki nóg að væla bara um það „að ríkisstjórnin sé ekki að gera neitt fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu“ heldur þurfum við að breyta heiminum eins og hann leggur sig. Við þurfum að horfa lengra en að næsta húsnæðisskuldabréfi og bílaláni og líta á veröldina í kring um okkur. Við þurfum að horfa á alþjóðlega baráttu fólks sem hefur verið að vinna þrautarlaust að því í fjöldamörg ár að breyta heiminum og við þurfum að taka þátt í henni.