Svartsokka

Í síðustu viku voru þrír hælisleitendur sem búið höfðu hérlendis um skeið sendir til Grikklands. Flytja átti þann fjórða úr landi en hann neitaði að láta kúga sig til hlýðni við óréttlát lög og er enn í felum, eftir því sem Svartsokka best veit.

Ákvörðun um brottflutninginn var rökstudd með þeim hætti að það væri ekki andstætt lögum að senda mennina til þess lands sem þeir komu fyrst til, sem í þessu tilfelli er Grikkland. Fyrr í sumar var brottflutningi þessara manna frestað á meðan aðstæður hælisleitenda í Grikklandi voru skoðaðar. Í síðustu viku var sú ákvörðun svo tekin af dómsmálaráðfrú landsins að óhætt væri að senda mennina úr landi þar sem aðstæður í Grikklandi hefðu batnað. Svartsokku er ókunnugt um á hverju þessi ályktun er byggð.

Grikkland er þannig staðsett að þangað leita margir sem reyna að flýja aðstæður sínar með því að komast í hina víggirtu Evrópu, sem sendir þeim þau skilaboð að hún vilji ekkert með þá hafa. Grikkland er þekkt fyrir að vera eitt af þeim löndum sem veitir hlutfallslega fæstum hælisleitendum stöðu flóttamanns í Evrópu, eða 379 manns af 20.000 umsækjendum á síðasta ári. Aðstæður í Grikklandi hafa ennfremur verið gagnrýndar harkalega, meðal annars af flóttamannstofnun Sameinuðu þjóðanna. Á meðan mál þeirra sem koma til Grikklands eru könnuð, sem gert er í kerfi sem vart ræður við álagið, eru margir innflytjendanna og flóttamannanna geymdir í varðhaldsbúðum þar sem þeir fá ekki alltaf möguleika til útivistar, þar sem hreinlætisaðstæðum er ábótavant, og þar sem þeim er ekki veittur túlkur né lagaleg aðstoð (1).

Þeir flóttamenn sem ekki eru sendir í varðhaldsbúðir, eins og er líklega staðan hjá þeim sem sendir voru aftur til Grikklands í síðustu viku, eru þó ekki í mikið skárri aðstæðum þar sem þeir eru húsnæðislausir, peningalausir og gert ókleift að vinna. Þar til í sumar beið margra þeirra að búa í heimagerðum búðum, eins og þeim í Patras, en þær voru rýmdar og brunnu 19. júlí síðastliðinn. Í sama mánuði réðst lögreglan í aðrar flóttamannabúðir í suðurhluta Patras  og gerði hið sama. Mannréttindasamtök hafa gagnrýnt það að íbúum búðanna hafi ekki verið boðið upp á nein önnur úrræði og eru þeir því líklega enn á vergangi (2).

„Mismunum fólki – ekki löndum“

Ráðsfrú segir að ekki megi mismuna löndum með því að neita að senda hælisleitendur aftur til þeirra. En miðað við þann fjölda flóttamanna og innflytjenda sem bíður þess að fá landvistarleyfi í Grikklandi værum við líklega að gera yfirvöldum þar stóran greiða með því að bæta ekki fjórum manneskjum í endalausa biðröð mála sem bíða athugunar.

Ennfremur segir ráðsfrú að ef við sendum ekki þessa einstaklinga aftur til Grikklands sé Dyflinarsamkomulagið í uppnámi og þá um leið Schengen samkomulagið. Með þessu er hún að hræða almenning til þess að trúa því að taki Ísland við örfáum hælisleitendum séu stórir alþjóðlegir samningar í hættu. Dyflinarsamkomulagið byggist á því að það land sem fyrst tekur við flóttamönnum sé skyldugt til að leysa úr málum þeirra – öðrum löndum er því leyfilegt að senda flóttamenn aftur til þess lands, en það er ekkert sem segir að þau eigi að gera það, ella sé samkomulagið í uppnámi. Þetta samkomulag byggist á því að tryggja það að eitthvað land taki við flóttamönnum, að þeir séu ekki sendir frá einu landi til annars í eilífum vítahring. En hins vegar veldur þetta því að lönd eins og Grikkland og Ítalía lenda í því að taka við miklum meirihluta flóttamanna, án þess að ráða við það né hafa til þess pólitískan vilja. Lönd eins og Ísland getur hins vegar alltaf losað sig við alla ábyrgð því það er þannig staðsett að ólíklegt er að flóttamenn komi hingað fyrst.

„En þeir áttu enga vini…“

Svartsokka hefur heimildir fyrir því að brottflutningurinn hafi verið réttlættur með þeim hætti að einstaklingarnir 4 höfðu ekki myndað vina- eða fjölskyldutengsl á Íslandi. Öll skjöl sem þeir voru látnir skrifa undir voru á íslensku en ekki á ensku eða þeirra tungumáli og þeim var ekki útvegaður túlkur. Þegar þeir báðu um túlk þá fengu þeir svarið “geta ekki vinir þínir bara túlkað þetta fyrir þig?” Það vill hins vegar svo til að þeir sem fluttir voru úr landi höfðu myndað fjölskyldu og vinatengsl hér á landi, meðal annars við Svartsokku. Eins og komið hefur fram í fréttum hefur einn flóttamannanna gengið börnum íslenskrar unnustu sinnar í föðurstað. Þessi röksemdarfærsla fellur því um sjálfa sig.

Að auki má telja það furðulega leið til að meta það hvort einstaklingur megi dvelja áfram í landinu hvort hann hafi fjölskyldu– og vinatengsl hér, þar sem það er afar einstaklingsbundið hversu fljótt fólk er að kynnast öðru fólki. Sumir eiga þar að auki í meiri tungumálaerfiðleikum en aðrir og hefur það til að mynda að gera með það úr hvaða stétt og stöðu viðkomandi kemur. Einstaklingur sem er tiltölulega vel stæður er líklegri til að kunna ensku og þar af leiðandi líklegri til að kynnast fólki í nýja landinu en einstaklingur sem hefur litla sem enga menntun þegar hann flýr land. Með þessu móti erum við því farin að mismuna flóttamönnum eftir því hversu fljótir þeir eru að kynnast fólki.

Heimildir:

1. “Greece’s infrastructure struggles to cope with mixed migration flow”

2. “Concern for asylum seekers, refugees left homeless after makeshift camp closed in Greece”.