Svartsokka

Síðan 5.ágúst hafa 33 námuverkamenn verið fastir á 700 metra dýpi í San Jose koparnámunni í Chile. Eftir rúmar tvær vikur náðist að bora nógu stóra holu til þess að hægt sé að hafa samskipti við þá og senda til þeirra matvæli en ekki er búist við því að hægt sé að ná mönnunum út fyrr en undir jól. Íslenskir fjölmiðlar hafa fjallað umtalsvert um málið en þó einskorðað umfjöllun sína um hvernig björgunaraðgerðir ganga og sálræn áhrif biðarinnar eftir björgun á verkamennina. Lítið hefur sést af umfjöllun um hugsanleg málaferli gegn eigendum fyrirtækisins sem rekur námuna vegna brota á öryggiskröfum, og hvernig brot á þeim kröfum eru regla fremur en undantekning í wildcat námuvinnslu.

Í  síðustu viku var 30 smánámum lokað í Chile vegna brots á öryggiskröfum. Umfjöllun Reuters fréttastofunnar um málið ber þó keim af því að fréttastofan dragi taum námufyrirtækjanna fremur en starfsfólksins, þar sem einungis er talað við talsmenn námufyrirtækja og halda þeir fram að Chile sé nú á nornaveiðum gegn námufyrirtækjum. Lokun námufyrirtækjanna veldur um 2.000 tonna minnkun á koparframleiðslu í landinu, sem er um 0.04% af vergri þjóðarframleiðslu. Með því er gefið í skyn að koparframleiðslan sé það mikilvægt að réttlætanlegt sé að ógna lífum og heilsu fólks fyrir hana. Ekki virðist fréttastofunni þykja vert að minnast á umhverfisáhrifin í þessu samhengi.

Í breska dagblaðinu Independent er hins vegar annað uppi á teningnum þar orsakir slyssins eru raktar til græðgi eigenda þess, þar sem þeir gátu aukið hagnað með því að flaska á öryggisráðstöfunum, ekki svo ólíkt því sem átti sér stað í sprengingunni á Deepwater Horizon olíuborpallinum í Mexíkóflóa fyrir örfáum mánuðum. Eigendur fyrirtækisins eiga hugsanlega yfir höfði sér ákærur vegna brots á öryggisreglum, eins og þeim að ekki var gert ráð fyrir neyðarútgangi. Verkalýðsfélög í nágrenninu höfðu áður reynt að fá námunni lokað vegna þessa en án árangurs. Stjórnvöld höfðu fyrirskipað lokun námunnar í kjölfar þess að námuverkamenn létu lífið í henni árin 2006 og 2007. Ári síðar var gefið út leyfi fyrir opnun hennar á ný, þrátt fyrir að neyðarútgangi, sem hefði getað bjargað mönnunum 33, hefði ekki verið komið fyrir. Leyfið var gefið út af einum embættismanni sem í raun hafði ekki vald til þess að gefa út slíkt leyfi og hafa komið fram ásakanir um að mútur hafi átt sinn þátt í veitingu leyfisins.

Independent rekur brot á þessum öryggisráðstöfunum til valdatíðar Augusto Pinochet, sem barði verkalýðsfélög niður með hörku en síðari ríkisstjórnir hafi ekki snúið við lögum sem takmarka getu verkalýðsfélaga. Þar kemur einnig fram að í Chile séu einungis 16 námueftirlitsmenn sem sinni eftirliti með 4.500 námum. Eins og gefur að skilja hafa þessir eftirlitsmenn tæpast mikið vald gegn námurisum með djúpa vasa til að borga embættismönnum og stjórnmálamönnum fyrir undanþágur frá lögum og reglum. Á þessu ári hafa nú þegar 31 maður látið lífið í námuslysum í Chile.