Svartsokka

Miðvikudaginn 19.maí verður haldinn fyrirlestur um borgaralega óhlýðni á Hótel Reykjavík Centrum við Aðalstræti 16. Framsögumenn verða Maria Elvira Mendez Pinedo, doktor í Evrópurétti, Sigurður Harðarson hjúkrunarfræðingur og Birgitta Jónsdóttir alþingiskona.Við pallborðið verða einnig Lárus Páll Birgisson sjúkraliði og Sólveig Jónsdóttir forkona Attac á Íslandi.

Svartsokka vil kalla þennan viðburð námskeið því eflaust er hægt að læra ýmislegt af fyrirlestrum þeirra sem að námskeiðinu standa og þeim umræðum sem skapast í kringum þá. En hvað er annars borgaraleg óhlýðni?

Wikipedia gerir hugtakinu ágætis skil:

Borgaraleg óhlýðni felst í því að fara ekki eftir ákveðnum lögum, kröfum eða skipunum stjórnvalda eða yfirvalda án þess að beita líkamlegu ofbeldi. Borgaraleg óhlýðni hefur verið notuð í mótmælaskyni, svo sem gegn breskri heimsvaldastefnu á Indlandi, aðskilnaðarstefnu í Suður-Afríku og í Evrópu gegn nasistum. Bandaríski rithöfundurinn Henry David Thoreau ruddi braut nútíma hugmynda um borgaralega óhlýðni í ritgerð sinni „Resistance to Civil Government“ árið 1849 (Wikisource). Frægustu einstaklingarnir sem beitt hafa þessum aðferðum eru líklegast Mahatma Gandhi og Martin Luther King.

Vísindavefurinn tekur aðeins öðruvísi á málinu:

Borgaraleg óhlýðni í þessum skilningi er pólitísk athöfn í tvenns konar skilningi. Annars vegar er hún ákveðin tegund af opinberum andmælum gegn ríkjandi valdi, og hins vegar liggur réttlætingin fyrir henni ævinlega í almennum skilningi á réttlæti í samfélaginu. Og þótt borgaraleg óhlýðni feli oft í sér réttmætt andóf, þá er hún einungis réttmæt ef aðrar leiðir eru annaðhvort fyrirfram útilokaðar eða hafa verið reyndar til þrautar.

Flestir heimspekingar eru sammála um að í borgaralegri óhlýðni felist að (i) brotið er gegn lögum eða reglum, (ii) markmið lögbrotsins er ekki einstaklingsbundinn hagur eða sérhagsmunir tiltekins hóps heldur almannaheill, til dæmis réttlæti, (iii) lögbrotið er framið fyrir opnum tjöldum, oftast til að vekja athygli á tilteknum málstað, (iv) athöfnin felur ekki í sér ofbeldi og (v) sá sem brýtur af sér tekur við refsingu sinni án nokkurra tilrauna til undanbragða.

En af hverju þarf borgaraleg óhlýðni endilega að forðast ofbeldi? Ástæðan er sú að markmiðið með borgaralegri óhlýðni er réttlæti og með því að forðast ofbeldi birtist krafan um réttlæti í sjálfri athöfninni. Með því að beita sjálfur ofbeldi myndi gerandinn viðurkenna réttmæti ofbeldis og þar með grafa undan eigin málstað. Einnig má hafa í huga að svar yfirvalda við óhlýðninni, ef henni er mætt á annað borð, felur oft í sér beitingu líkamlegs ofbeldis. Sá sem óhlýðnast viðurkennir að vissu leyti slíkar aðferðir með því að beita ofbeldi sjálfur. Það er ekki heldur markmið óhlýðninnar að “sigra” í baráttu við yfirvöld á einhverjum þeim vettvangi þar sem ofbeldi ræður úrslitum, enda væri óhlýðni borgarinn þá dæmdur til að “tapa”.

En af hverju skyldi sá sem stundar borgaralega óhlýðni ekki forðast refsingu? Ástæðan er sú að borgaraleg óhlýðni felst í því að óhlýðnast sem borgari, það er að þrátt fyrir að viðkomandi óhlýðnist tilteknum lögum eða reglum, þá virðir hann eftir sem áður þá staðreynd að lög og reglur eru grundvöllur samfélagsins. Að því leyti fer honum líkt og manni sem er ósammála leikreglum en spilar samt leikinn og virðir reglurnar í verki. En með því að láta refsinguna yfir sig ganga leiðir sá óhlýðni oft skýrt í ljós ranglætið sem var skotspónn óhlýðninnar.

Nóg er til af dæmum sem ræða má ofan í kjölinn. Þessa stundina er t.d. verið að rétta yfir 9 einstaklingum sem sakaðir eru um að stofna sjálfræði Alþingi í hættu. Þetta mál er ágætis dæmi um borgaralega óhlýðni. Þetta er einnig gott dæmi um pólitískar ofsóknir ríkisvaldsins í garð borgara en það er efni í aðra grein.

Hópur fólks fer inn í Alþingishúsið, fylgir ekki fyrirmælum þingvarða um að halda sig úti og fer upp á þingpallana með það markmið að reka meðlimi alþingisklíkunnar út. Óhlýðnin við þingverðina virðist vera kjarni málsins hér en þeir hafa leyfi til að neita fólki um aðgang að þingpöllum á forsendum sem Svartsokka hefur enn ekki fundið í neinum ritum, reglugerðum eða lögum.

Svartsokka hvetur þig til að mæta í kvöld klukkan 20:00 og kynna þér borgaralega óhlýðni. Okkur ber enginn skylda til að fara eftir lögum sem stríða gegn réttlætis- og siðferðiskennd okkar.