Svartsokka

Fólksfjölgun dregst saman

Í þarsíðasta hefti The Economist[1] er fjallað um það að dómsdagsspár um að fólksfjölgun muni sliga jörðina og að mannkynið muni éta sjálft sig út á gaddinn séu ef til vill svartsýnni en ástæða sé til. Þar segir að hjá nánast helmingi jarðarbúa sé fólksfjölgun um 2,1 %, sem þýðir að mannfjöldi stendur í stað. Í löndum á borð við Brasilíu, Indónesíu og hluta Indlands hafi fólksfjölgun dregist mikið saman, en þetta eru einmitt lönd þar sem litið hefur verið á fjölgun sem mikið vandamál. Mannfjöldaspár gera þó ráð fyrir því að fólk muni ná 9 milljörðum áður en okkur tekur að fækka á ný.

Hvers vegna er fólksfjölgun álitið vandamál?

Það er vissulega áhyggjuefni að mannkyninu muni fjölga um þriðjung, þar sem jörðin og lífheimurinn þjáist nú þegar vegna útþenslustefnu mannkyns og gegndarlauss ágangs okkar á náttúruna. Einnig er talið að mögulegt fæðuframboð sé ekki nægilegt til þess að fæða allan þennan mannfjölda og að þeim sem deyja hungurdauða muni því fjölga umtalsvert. Eins bendir The Economist á að ef hinir fátæku íbúar jarðar fylgi neyslumynstri Vesturlanda muni afleiðingar fyrir náttúrulegt umhverfi okkar verða hörmulegar. En er það ekki þar sem hundurinn liggur grafinn? Neyslumynstur Vesturlanda er slíkt að við getum ekki viðhaldið því. Í stað þess að snúa umræðunni á hvolf og segja að íbúar þróunarlanda megi ekki fylgja okkur eftir, því það hafi hörmulegar afleiðingar fyrir plánetuna, verðum við að nálgast raunveruleikann og viðurkenna að „við“ verðum að gefa eftir eitthvað af forréttindum okkar, því þau hafa nú þegar haft hörmulegar afleiðingar fyrir plánetuna og munu halda því áfram þar til við gefum þau eftir.

Það er athyglisvert að skoða í þessu samhengi umræðuna um fjölgun mannkyns. Alltaf er rætt um fólksfjölgun í þróunarlöndunum sem vandamál. Á sama tíma tala ráðamenn í Evrópu í áhyggjutón um lága fæðingartíðni því þeir vilja ekki að vinnuaflinu fækki. Það er því einungis fólksfjölgun annars staðar en hér sem er vandamálið. Og í stað þess að opna landamæri og leyfa fólki að flytja sig um set og finna sitt eigið jafnvægi í ójöfnum heimi, er þeim haldið eins lokuðum og hægt er. Með þessu verður fólksfjölgunarvandamálið litaskipt; það er vandamál þegar fólki sem er dökkt á hörund fjölgar, en að sama skapi er vandamál að hvítu fólki fækki? Er umræðan lituð af rasisma?

Og hver er lausnin?

Þegar kemur að lausnum fólksfjöldavandans getur Svartsokka að sjálfsögðu ekki tekið undir með hagfræðimiðlinum. Þar kemur fram að lausnina á umhverfisvandanum sé að finna í mannfjöldastjórnun, tækniframþróun og stjórnun (governance). Þarna er ekki einu orði minnst á það að það eru fyrst og fremst neysluhættir Vesturlanda og hegðun stórfyrirtækja sem bera ábyrgð á umhverfisvandanum. Því hlýtur lausnin að felast í því að draga saman neyslu á Vesturlöndum. Eins minnist hagfræðibleðillinn ekki á það að fátækt og valdaleysi eru helstu ástæður þess að fólk í þróunarlöndunum gengur á sitt náttúrulega umhverfi, ekki fjöldi þeirra einn og sér. Fólk missir aðgengi að frjósömum landsvæðum því stórfyrirtæki taka þau yfir og neyðast því til að lifa á landi sem gefur minna af sér, með tilheyrandi jarðvegseyðingu. Því er það ójöfnuðurinn sem hefur hin raunverulega umhverfisspillandi áhrif og hann er okkar sök.

Að sjálfsögðu er ekki um slíkt rætt meðal fjölmiðla á borð við Hagfræðinginn, því hin raunverulega lausn á vandanum myndi valda hruni hagkerfisins, sem byggir á sífelldri útþenslu og þarf því á stöðugri neyslu að halda. Það er því auðveldara að leita vandans í því að fólki í þróunarlöndunum fjölgi of mikið en að horfa í eigin barm.